Bilindiği üzere Rusya’ya ait savaş uçağının sınırlarımı ihlalinden ve devam eden mütecaviz hareketlerinden sonra egemenlik sahamızı korumak amacıyla Türk jetlerince düşürülmesi sonucunda Rusya tarafından Türkiye’ye karşı pek de haklı olmayan bir takım yaptırımlar uygulanmaya başlanmıştır. Turizm firmalarının Türkiye’ye turist göndermesi engellenmiş, gönderilen meyve ve sebzeler iade edilmiş verilen siparişler iptal edilmiştir. Yine Rusya’da yatırım yapan Türk şirketlerinin projeleri de bir bir iptal edilmeye başlanmıştır. Bu makalede yatırımcı Türk şirketlerinin başvurabileceği hukuki yollardan özellikle ICSID Tahkimini anlatmaya çalışacağız.

ICSID, Dünya bankasına üye olan ülkeler tarafından imzalanan Devletler ve Diğer Devlet Vatandaşları Arasındaki Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümü Hakkında Konvansiyon ile kurulan uluslar arası bir kuruluştur. 17 Kasım 2015 tarihi itibariyle 160 ülke tarafından imzalanan ICSID sözleşmesi 152 ülkeden yürürlüktedir. Türkiye 24 Haziran 1987 yılında Rusya ise 16 Haziran 1992 yılında imzalamıştır.

Tahkim için yapılan başvuruları ICSID Genel Sekreteri inceler ve ICSID Tahkiminin yargı yetkisi içinde olup olmadığı hakkında karar verir. ICSID tahkimine başvuracak taraflardan biri mutlaka yatırımın yapıldığı devlet, diğer tarafında sözleşmeye taraf başka bir ülkenin vatandaşı olması gerekir. Başvurulacak uyuşmazlıkların konusu da doğrudan doğruya yatırımlardan kaynaklanan bir uyuşmazlık olması gerekir. Burada yatırım kavramının neleri kapsadığının tespiti önem arz etmektedir. Büromuz Uluslararası Hukukçusu Av. Ekrem Çatalkaya bu konu hakkında; şirket kurma, birleşme veya devralma, taşınır ve taşınmaz mallar ile bunlar üzerindeki ipotek ve rehin hakları, sınai haklar, hisse senetleri ve tanınan her türlü iş imtiyazları yatırım kavramı içerisinde değerlendirilebileceğini belirtmektedir. Ayrıca yatırım fiilen başlamamış olması ICSID’e başvurma hususunda bir engel teşkil etmemektedir.

Bir yatırım sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkta ICSID tahkimi yoluna başvurulabilmesi için taraflar arasında bu konuda yapılmış bir tahkim sözleşmesinin varlığı aranmaktadır. Taraflar arasında yapılan ana sözleşmede yahut buna bağlı olarak yapılan ek sözleşmede tahkim klozu bulunması ya da ayrı bir tahkim sözleşmesi yapılmış olması gerekir. Aksi halde taraflar söz konusu uyuşmazlığı ICSID tahkimi önüne taşıyamazlar. Bunun dışında tahkim önüne götürülme hususunda devletler tarafından verilen rıza, devletler arasında akdedilen ikili veya çoklu (Avrupa Enerji Şartı Anlaşması gibi) yatırım anlaşmalarında da verilebilmektedir.

ICSID tahkiminin en önemli özelliği verilen kararların sözleşmeye taraf ülkelerde verilen bir mahkeme kararı gibi uygulanmak zorunda olmasıdır. ICSID tahkiminin verdiği karar tarafları bağlar ve başka bir makama temyize götürülemez. ICSID sözleşmesine göre taraf devletler hakem kararlarından kaynaklanan mali yükümlülükleri kendi ülkeleri mahkemelerince verilmiş bir mahkeme kararı gibi yerine getirmekle yükümlüdürler. Taraf ülkelerden biri kararın gereğini yerine getirmekten kaçınırsa Genel Sekreterlik başka bir taraf ülkede bulunan malvarlığı hakkında o ülkeden kararın yerine getirilmesini isteyebilir. Bu da Rusya’ya karşı yatırımdan kaynaklanan bir uyuşmazlığın tahkimde lehe sonuçlanmasıyla Rusya’nın Türkiye’de ve sözleşmeye taraf başka 152 ülkede bulunan malvarlığına el konulabileceği anlamına gelmektedir.

Sonrası YABANCI DEVLETTE YATIRIM YAPILDIĞINDA, UĞRANILAN ZARARLAR NASIL GİDERİLİR Florya Hukuk - Avukat Ekrem Çatalkaya ilk ortaya çıktı.

Aşağıdaki hallerde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.
1) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
İşyeri, sigortalı sayılanların maddî olan ve olmayan unsurlar ile birlikte işlerini yaptıkları yerlerdir. İşyerinde üretilen mal veya verilen hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen işyerine bağlı yerler, dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden veya meslek eğitimi yerleri, avlu ve büro gibi diğer eklentiler ile araçlar da işyerinden sayılır.
2) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
3) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
4) emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda
5) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında olan olaylar iş kazası sayılır.

YANİ KISACA İŞLE İLGİLİ OLDUĞU SÜRECE HEMEN HEMEN HER OLAY İŞ KAZASI SAYILIR.

Kalp Krizi, İntihar İş Kazası sayılabilir mi ?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulun 2004/21-529 E. , 2004/527 K sayılı kararına ve yeni tarihli Yargıtay kararlarına bakıldığında iş yerinde sigortalı tarafından geçirilen kalp krizi vakasının iş kazası olarak kabul edildiği görülecektir. Burada kalp krizinin işin görüldüğü sırada veya iş sebebiyle olmasına da gerek yoktur. İşveren veya iş arkadaşları ile tartışan sigortalının kalp krizi geçirmesi dahi iş kazası olarak sayılmaktadır.

İş yerinde intihar etmek Yargıtayın yerleşik kararlarında görüleceği üzere iş kazasıdır. Burada intiharın hangi saikle yapıldığı da önem arzetmez. Önemli olan intiharın sigortalı tarafından işyerinde gerçekleştirmesidir. Ancak bu durumda olayla iş ve işveren arasında nedensellik bağı bulunamayacağı için işveren sorumlu tutulamaz.

İş kazasının bildirimi nasıl yapılır?

4/1-a kapsamında bulunan sigortalılar bakımından bunları çalıştıran işveren tarafından, o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve Kuruma da en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirilir. İş kazasının işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmesi halinde, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
4/1-b kapsamında bulunan sigortalı bakımından kendisi tarafından, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç işgünü içinde bildirilir.
İş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile doğrudan, e-Sigorta ile ya da taahhütlü posta ile Kuruma bildirebilir.
İş kazasından sonra işveren derhal kolluk kuvvetlerine durumu haber vermekle yükümlüdür. Eğer işveren bu yükümlülüğünden kaçıyorsa işçiler veya işçi yakınları bu bildirimi yapmalıdırlar.

Zararın sonradan ortaya çıkması iş kazasının sonuçlarında nasıl bir etki oluşturur?

İş kazasının sonuçları hemen ortaya çıkmayabilir. Kaza anında görülmeyen ancak sonradan ortaya çıkan bedensel ve ruhsal rahatsızlıklar üzerinden yıllar geçse dahi iş kazası olarak değerlendirilir. Burada önemli olan sonradan ortaya çıkan belirtilerin kazaya bağlı olduğunun tespitidir. Ayrıca sigortalı,  İş kazasında geçirdiği hastalığın artması sebebiyle malüllük durumlarının değiştiğini ileri sürerek gelirlerinde değişiklik yapılmasını isteyebilir.

İş kazasından sonra işçinin hakları nelerdir?

Sigortalıya iş kazasından sonra sağlanan haklar:
-Geçici iş göremezlik süresince günlük geçici iş göremezlik ödeneği (birkaç ay çalışmadıysa bu aylara ilişkin alacağı)
-Sürekli iş göremezlik geliri (malulen emeklilik gibi)

Sigortalının tedavisi süresince geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. Maluliyet durumu tespit edilir ve sigortalının maluliyeti (engellilik  hali) %10 ve üzeri çıkması durumunda sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır. Sürekli iş göremezlik geliri, sigortalının mesleğinde kazanma gücünün kaybı oranına göre hesaplanır Sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya aylık kazancının % 70’i oranında gelir bağlanır.  Sürekli kısmî iş göremezlikte sigortalıya bağlanacak gelir, iş göremezlik derecesi oranındaki tutarı kendisine ödenir. Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise gelir bağlama oranı % 100 olarak uygulanır.

İş Kazası geçiren sigortalı, maluliyet oranının tespiti için priminin yattığı Sosyal Güvenlik Müdürlüklerinde bulunan İş Kazası Servislerine müracaat etmelidir. Eğer sigortalı, maluliyet oranını düşük bulmuşsa, Yüksek Sağlık Kurulu’na itirazda bulunabilir.

İş kazasından dolayı maddi ve manevi tazminat talep etmek hakkı var mıdır?

İşçinin işveren veya vekilinden maluliyet oranı ve kusuruna göre (yüksek olduğu taktirde) çok ciddi manada  maddi ve manevi tazminat talep etmek hakkı bulunmaktadır. Bu maddi ve manevi tazminatın zaman aşımı 10 senedir. Ayrıca iş kazası bir suçun konusunu oluşturuyorsa uzamış zamanaşımı uygulanmaktadır. 10 senenin üzerinde süreler geçerli olmaktadır. Yine dava süresinde açıldığı taktirde zamanaşımı kesilir. 10 yıllık süreye bakılmaz.

Çatalkaya Hukuk Bürosu Avukatlarından Ekrem Çatalkaya iş kazalarında en büyük problemlerden birinin iş kazası olduktan sonra işverenlerin özellikle özel hastaneye işçiyi götürerek olayın iş kazası olmadığını, kavgadan ya da başka sebeplerden dolayı meydana geldiğini beyan ettirmeye çalışarak olayın üstünü örtmeye çalıştıklarını, bu tip vakıalardan dolayı işçinin de ümitsizliğe kapılarak dava ve haklarından vazgeçtiğini belirtmektedir. Bu tip sorunların önemli olmadığını çok kolay bir şekilde aşılabileceğinin altını çizmektedir. Bizim önerimiz iş kazası olur olmaz veya akabinde derhal işverenin SGK’ya bildirmesini sağlamak ya da işçi bizzat kendisi bildirimde bulunmalıdır. Böylelikle SGK resen araştırma yapacak ve işçi haklarından mahrum kalmayacaktır.

Ayrıca işçi özellikle İş kazalarında faaliyet gösteren bir avukat yardımı alarak tüm süreci profesyonelce takip ettirmelidir.  Ancak bu şekilde haklarına tam olarak ulaşacaktır.

İş kazasında işçiye sağlanan haklardan yararlanmak için sigortalı olmak şart mıdır?

İş kazası geçiren işçi sigortasız olsa dahi sigortalı işçiye sağlanan haklardan faydalanabilir. Ancak bunun için öncelikle işçinin hizmet tespit davası açması gerekir. Ayrıntılı bilgiyi Çatalkaya Hukuk Bürosu avukatlarından alabilirsiniz.

(Bu makalenin tüm hakları ÇATALKAYA HUKUK BÜROSU’na aittir. İzinsiz olarak kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz. Başka bir sitede yayınlandığı taktirde kaynak (linkle beraber) gösterilerek yayınlanabilir.  Aksi durumların tespitinde ilgililer hakkında yasal yollara başvurulacaktır.)

Sonrası İŞ KAZALARI Florya Hukuk - Avukat Ekrem Çatalkaya ilk ortaya çıktı.